Prawo mody to dziedzina zarówno fascynująca, jak i niezwykle złożona. Jako odrębna specjalizacja z sukcesem rozwija się na rynku amerykańskim. Na polskim rynku usług prawniczych pojawiła się stosunkowo niedawno, w moim przekonaniu za sprawą inicjatywy Fashion Law Business, w rozwoju której mam przyjemność uczestniczyć. (Zaznaczam,
że dyskusyjnym jest, czy prawo mody można określić jako odrębną specjalizację
rozumianą jako poznanie danej dziedziny prawa, budowanie w oparciu o nią
profilu zawodowego, i co do zasady rezygnację z zajmowania się innymi obszarami
prawa. Na problem specjalizacji zwraca się uwagę w środowiskach prawniczych.
Przykładowo polecam raport Krajowej Izby Radców Prawnych nt. specjalizacji
adwokackich i radcowskich, opracowany przez
Komitet Szkoleniowy Rady Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy
CCBE, dostępny stronie internetowej www.kirp.pl)
Pojęcie „prawo mody” zawdzięczamy Susan Scafidi, amerykańskiej profesor prawa, która w jednym z artykułów datowanych na rok 2008, wskazała na prawo mody jako oddzielną gałąź prawa, proponując pierwsze szkolenia tematyczne, aż w końcu obejmując stanowisko dyrektora Instytutu Prawa Mody (Fashion Law Institute) na Fordham Law School. (Geiger
Smith, Erin, "In fashion circles, lawyers
becoming sought-after accessories", Reuters, publikacja z dnia 11 września 2012
r., dostępna na stronie internetowej www.reuters.com)
Czym jest prawo mody?
Kierując się założeniem przyjętym przez Susan Scafidi należy przyjąć, że prawo mody obejmuje aspekty prawa własności intelektualnej w branży modowej. W Polsce do praw własności intelektualnej zalicza się prawa autorskie (Ustawa z
dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz. U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późń. zm.)
oraz przepisy prawa własności przemysłowej (Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo
własności przemysłowej, Dz. U.
2003 Nr 119 poz. 1117 z późń. zm.) W niektórych porządkach prawnych przyjmuje się, że prawa własności intelektualnej to również regulacje dotyczące tajemnicy handlowej. Następnie prowadzenie działalności gospodarczej na rynku modowym podlega reżimowi przepisów związanych z wyborem formy prowadzenia działalności. Na gruncie prawa polskiego odpowiednie zastosowanie będzie miała w szczególności ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, następnie kodeks cywilny (w zakresie spółki cywilnej) oraz kodeks spółek handlowych. Kolejne stany faktyczne, związane z prowadzeniem działalności na rynku modowym, regulują przepisy dotyczące zwalczania nieuczciwej konkurencji. Na gruncie ustawy polskiej, czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie firmy, nazwy, godła, skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego, zgodnie z prawem, do oznaczenia innego przedsiębiorstwa (Art. 5
ustawy o zwalczeniu nieuczciwej konkurencji explicite). Następnie wskazać należy w sposób logiczny wynikające z powyższego przepisy dotyczące bieżącej obsługi podmiotów gospodarczych ze szczególnym uwzględnieniem umów lub jednostronnych oświadczeń woli, odpowiednio zwieranych lub składanych przez uczestników rynku modowego, przepisy prawa podatkowego i regulacje celne. Należy uwzględnić także regulacje ochrony konkurencji i konsumentów, przepisy prawa pracy.
Powyższy zarys definicji prawa mody nie jest wyliczeniem wyczerpującym. Dla potrzeb niniejszej publikacji zwrócę uwagę na wybrane międzynarodowe aspekty natury prawnej i etycznej towarzyszące branży modowej czyli branży, która według raportu firmy doradczej Deloitte „Global Powers of the Consumer Products 2012. Connect the dots” jest jedną z najszybciej rozwijających się pod względem tempa wzrostu sprzedaży globalnej
(Według wskazanego raportu sprzedaż wzrosła o 14,2%, okres
objęty analizą to rok finansowy kończący się w czerwcu 2011 r. Dane podstawowe
raportu dostępne są na stronie internetowej www.deloitte.com
Sweatshops – warunki płacy i pracy poniżej standardów międzynarodowych
Jednym z naczelnych problemów rynku modowego, a zarazem wyzwań, jest regulacja warunków pracy i płacy w fabrykach odzieżowych z regionów w szczególności afrykańskich i azjatyckich. Prasa nieustannie informuje o przypadkach wyzysku bądź niskich standardach warunków i bezpieczeństwa pracy w przemyśle tekstylnym. W języku pojawiło się pojęcie „sweatshops”, czyli zakładów odzieżowych, zatrudniających (w tym zatrudniających osoby nieletnie) do pracy w warunkach sprzecznych z podstawowymi standardami zatrudnienia o charakterze międzynarodowym.
Przez
podstawowe standardy rozumiem te, określone przez Międzynarodową Organizację
Pracy przy ONZ dostępne na stronie internetowej
http://www.ilo.org/global/standards/lang--en/index.htm.
Brak ochrony podstawowych praw pracowniczych, skutkuje w przypadku organizacji pracowniczych akcji protestacyjnych, mających na celu poprawę warunków płacowych, w pełni uznaniowymi zwolnieniami pracowników. Tytułem przykładu w Kambodży z fabryk szyjących m.in. dla firm: Gap, Zara oraz H&M zwolniono ponad 300 pracowników, którzy przyłączyli się do protestu związków zawodowych. Żądania protestujących pracowników i przedstawicieli związków zawodowych ograniczały się do wprowadzenia pensji minimalnej w wysokości 93 dolarów miesięcznie. Mimo to wielu pracowników biorących udział w strajkach zostało zwolnionych, a przywódcom związków postawiono zarzuty.
